1494: Πριν ο Κολόμβος φτάσει στην Αμερική, η Κύπρος είχε τον "λευκό χρυσό"

Το 1494, μόλις δύο χρόνια μετά την άφιξη του Κολόμβου στις Μπαχάμες, ένας Ιταλός κληρικός‑ταξιδιώτης έφτασε στην Κύπρο και βρέθηκε αντιμέτωπος με μια βιομηχανία ζάχαρης τόσο εκτεταμένη που φαινόταν ικανή να τροφοδοτήσει ολόκληρο τον κόσμο.

Η περιγραφή του Πιέτρου Κάζολα, που επισκέφθηκε το κτήμα της οικογένειας Κορνάρο στην Επισκοπή, αναφέρει πάνω από τετρακόσιους εργαζόμενους σε διάφορα στάδια της παραγωγής, ένδειξη μιας πραγματικής οικονομικής δύναμης, πολύ πιο σημαντικής από ό,τι συνηθίζεται να αναδεικνύεται στη συμβατική κυπριακή ιστορία.

Ο Κάζολα, ιερέας που ταξίδευε προς τους Αγίους Τόπους, δεν ήταν απλώς ένας περιηγητής- η μαρτυρία του αποτελεί σπάνιο παράθυρο στην κοινωνική οργάνωση του 15ου αιώνα.

Η "παραγωγή ζάχαρης για όλο τον κόσμο" που δήλωσε ήταν, κατά τα λεγόμενα του, υπερβολή ενός εντυπωσιασμένου επισκέπτη, όμως οι αριθμοί που παρέθεσε αποδεικνύουν την ύπαρξη μιας πολύπλοκης αλυσίδας εργασιών: άρδευση, συγκομιδή, μεταφορά, στέγνωμα, εξαγωγή χυμού, θέρμανση και τελική κρυστάλλωση.

Η ζάχαρη, που θα γίνει η "γλυκιά γέφυρα" μεταξύ Ευρώπης και Νέας Γης, είχε ήδη μια ισχυρή βάση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τα πρόσφατα αρχαιολογικά σκάφη στα Κούκλια, στο Κολόσσι και στην Επισκοπή επιβεβαίωσαν την ύπαρξη εγκαταστάσεων επεξεργασίας ζαχαροκάλαμου, συνδεδεμένων με οικογένειες όπως οι Λουζινιανοί, οι Ιωαννίτες και οι Κορνάροι.

Η ερευνητική εργασία του Cambridge University, δημοσιευμένη στο *The Antiquaries Journal*, συγκεντρώνει δύο δεκαετίες ευρημάτων και τα ενώνει με γραπτές μαρτυρίες, θέτοντας ερωτήματα για τη μετάδοση της τεχνολογίας, την κοινωνική δομή και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της βιομηχανίας.

Η μελέτη του αρχαιολόγου Μάικλ Γκίβεν για τα υδραυλικά μύλοι δείχνει πόσο έντονη ήταν η πίεση που ασκούσαν οι ζαχαρο