Από τους φακέλους που κάηκαν μέχρι τις υποθέσεις που παραμένουν στο γκρίζο, η Κύπρος χρειάζεται διαφύλαξη των τεκμηρίων και συστηματική δημόσια πρόσβαση στην κρατική της μνήμη.
Κάθε τόσο, ένα αποχαρακτηρισμένο βρετανικό έγγραφο για την Κύπρο γίνεται είδηση. Ένα τηλεγράφημα, ένα πρακτικό, μια υπηρεσιακή εκτίμηση του Foreign Office. Το διαβάζουμε, το συζητούμε, αναζητούμε πίσω από τις γραμμές του τι γνώριζαν οι ξένοι, τι επιδίωκαν και τι μας έλεγαν. Και κάπου εκεί προκύπτει η ερώτηση: τα δικά μας έγγραφα πότε θα τα διαβάσουμε;
Ακούμε ακόμη για τη δολοφονία του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, για απαγωγές και σκοτεινές υποθέσεις, για πραγματικά γεγονότα πάνω στα οποία συσσωρεύονται ανεπιβεβαίωτες ερμηνείες. "Το ήξερε", "τον ειδοποίησαν", "το συμφώνησαν", "τον πρόδωσαν".
Οι εκδοχές περνούν από γενιά σε γενιά και οι υποψίες κληρονομούνται μαζί με τις πολιτικές μας ταυτότητες. Μια κατηγορία, αν επαναληφθεί αρκετά, αρχίζει να ακούγεται σαν αποδεδειγμένο γεγονός.
Έτσι μένουμε σε ένα μόνιμο γκρίζο. Αν τα σχετικά αρχεία είχαν διαφυλαχθεί και ήταν προσβάσιμα, θα μπορούσαμε να ελέγξουμε περισσότερους ισχυρισμούς, να καταρρίψουμε ανακρίβειες και να προσδιορίσουμε καθαρότερα όσα παραμένουν άγνωστα. Θα είχαμε λιγότερο χώρο για αυθαίρετες βεβαιότητες.
Στη Βρετανία, τα κυβερνητικά αρχεία που επιλέγονται για μόνιμη διαφύλαξη μεταφέρονται κατά κανόνα στα αρχεία στα είκοσι χρόνια, αντί των παλαιότερων τριάντα. Η πρόσβαση υπόκειται σε εξαιρέσεις και ορισμένοι φάκελοι παραμένουν κλειστοί.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Εκτελεστικό Διάταγμα 13526 προβλέπει αυτόματο αποχαρακτηρισμό διαβαθμισμένων αρχείων μόνιμης ιστορικής αξίας στα είκοσι πέντε χρόνια, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις και δυνατότητες παράτασης.
Τα συστήματα αυτά έχουν περιορισμούς. Δημιουργούν, όμως, μια βασική προσδοκία: η κρατική μυστικότητα έχει χρονικό ορίζοντα και η συνέχισή της χρειάζεται αιτιολόγηση.
Στην Κύπρο υπάρχει ήδη θεσμική βάση. Ο περί Κρατικού Αρχείου Νόμος του 1991 προβλέπει μεταφορά των δημόσιων αρχείων που επιλέγονται για μόνιμη διαφύλαξη μέσα σε τριάντα χρόνια, με δυνατότητα εξαιρέσεων.
Η πρόσβαση συνδέεται με τη νομοθεσία για το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες. Ο ίδιος νόμος προβλέπει διαδικασίες επιλογής και καταστροφής αρχείων. Συνεπώς, το κράτος διαθέτει πλαίσιο για να αποφασίζει τι διατηρεί και τι αποσύρει.
0 Σχόλια