Εικόνα και μνήμη (2): Πού πάει η μνήμη όταν πεθάνει;

Η φωτογραφία, πέρα από το απλό της ρόλο ως καταγραφικό μέσο, λειτουργεί ως φορέας μνήμης που μεταβαίνει από το προσωπικό στο συλλογικό επίπεδο.

Κάθε κλικ στο κλείστρο σφραγίζει στιγμές, πρόσωπα και τοπία που, αν δεν διατηρηθούν, κινδυνεύουν να εξαφανιστούν τόσο υλικά όσο και εννοιολογικά.

Η απώλεια αυτή δεν αφορά μόνο τα υλικά αρχεία- χάνεται επίσης η γνώση για το ποιος, πού και πότε βρίσκεται πίσω από το κάθε πλάνο, αφήνοντας κενά στην ιστορική αφήγηση.

Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν είχε επισημάνει τη δύναμη του "οπτικού ασυνείδητου"- η μηχανή αποτυπώνει στοιχεία που ο ίδιος ο φωτογράφος δεν είχε αντιληφθεί.

Έτσι, ένα φθαρμένο αρνητικό μπορεί να κρύβει λεπτομέρειες, μια ξεχασμένη πινακίδα, ένα κτήριο που έσβησε, ή ακόμη και την ατμόσφαιρα ενός παλιού πανηγυριού, που γίνονται πολύτιμα μαρτυρικά στοιχεία για τις επόμενες γενιές.

Η φυσική φθορά των φωτογραφικών υλικών, ειδικά των φιλμ οξικής κυτταρίνης, αποτελεί τον πρώτο "θάνατο" των εικόνων. Η ζέστη, η υγρασία και η απλή παραμέληση σε αποθήκες μπορούν να καταστρέψουν αρχεία μέσα σε λίγα χρόνια.

Αλλά ο πιο ήσυχος θάνατος είναι αυτός της λήθης: όταν δεν υπάρχει πια ο αφηγητής, ο φωτογράφος ή οι άτομα που γνώριζαν τα πρόσωπα και τις ιστορίες πίσω από τις λήψεις, η εικόνα μένει ακατανόητη, στεγάζοντας μόνο το οπτικό της υπόβαθρο.

Η διατήρηση των φωτογραφικών αρχείων απαιτεί τόσο τεχνική φροντίδα όσο και ανθρώπινη προσπάθεια καταγραφής και ερμηνείας. Χωρίς μια ενεργή κοινότητα που θα αναλάβει τη διατήρηση των κωδικών, των ονομάτων και των ιστοριών, κινδυνεύουμε να χάσουμε όχι μόνο εικόνες, αλλά και το πολύτιμο κομμάτι της συλλογικής μας μνήμης.