Από το "βερεσέ δεν έχει" στο "αγόρασε τώρα, πλήρωσε μετά"

Από το "βρένεσ δεν έχει" στο "αγόρασε τώρα, πλήρωσε μετά": η μεταμόρφωση του κυπριακού μπακαλιού

Η κλασική εικονογραφία με τους δύο εμπόρους, ο ένας με το κεφάλι στο χέρι, ο άλλος με το πούρο στο χέρι, αποτυπώνει τη διαφορά ανάμεσα στην πώληση με πίστωση και στην άμεση πληρωμή.

Στο παρελθόν ο κυπριακός λιανοπωλητής έπρεπε να διαπραγματευτεί το χρέος με τοπικούς πελάτες, συχνά με το "βρένεσ δεν έχει" να κρέμεται στο τσιγάρο του καταστήματος.

Η εικόνα, που διατηρείται στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, ήταν ένα σαρωτικό εργαλείο: ένας απλός, αλλά δυνατός τρόπος να εξηγηθεί γιατί το μπακάλικο ήθελε χρήματα και όχι υποσχέσεις.

Η αφίσα, τυπωμένη από το λιθογραφείο Στυλ. Μάρκου στην Αθήνα και εκδοθείσα από τον Χ. Καϊράκη, αποτελεί τυπικό παράδειγμα του 20ού αιώνα.

Παρά την ανωνυμία του δημιουργού, η εικόνα έγινε σύμβολο του τοπικού εμπορίου: ο "πωλών επί πιστώσει" με το ακατάστατο γραφείο, τα χρωστούμενα και τα ποντίκια που τρέχουν γύρω, ενάντια στον "πωλών τοις μετρητοίς" με τα γεμάτα σακούλια και τη χρυσή αλυσίδα.

Η αντίθεση έδειχνε την ψυχολογία του εμπόρου, η νυχτερινή αγωνία του χρωστούμενου σε αντίθεση με την ήρεμη νάρκη του πληρωμένου.

Στα τελευταία χρόνια η αγορά έχει υποστεί ριζική αλλαγή. Η πιστωτική κάρτα, τα ψηφιακά συστήματα πληρωμών και οι τρίτοι χρηματοδότες έχουν εισέλθει ανάμεσα στον έμπορο και τον καταναλωτή.

Ο πελάτης μπορεί να πάρει το προϊόν αμέσως και να εξοφλήσει αργότερα, ενώ ο έμπορος λαμβάνει την αμοιβή του από το σύστημα, χωρίς να χρειάζεται να ζει την "απόγνωση του βρένεσ". Η πίστωση παραμένει, αλλά πλέον "ζει" σε διαφορετικό χώρο, στους λογαριασμούς