3 Νοεμβρίου 1950: Τα "άγνωστο" αυτόγραφο του Αϊνστάιν για Κύπρο που αγνοείται

Το 1950, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν έγραψε ένα μικρό, αλλά ιστορικά σημαντικό κείμενο, στο οποίο υποστήριζε το δικαίωμα των λαών να αποφασίζουν για τη δική τους κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου.

Η δήλωση, που έδωσε στο Πρίνστον στον Κυπριανό Μητροπολίτη Κυρηνείας, χρησιμοποιήθηκε από την κυπριακή αποστολή της Εθναρχίας για να ενισχύσει τη διεθνή εκστρατεία υπέρ του κυπριακού εθνικού αιτήματος.

Παρά τα 76 χρόνια που έχουν περάσει, το αυθεντικό έγγραφο παραμένει άγνωστης τροπής.

Μερικά μήνες μετά το δημοψήφισμα του Ιανουαρίου 1950, στο οποίο η πλειοψηφία των Κυπρίων ψήφισε υπέρ της Ένωσης με την Ελλάδα, η Εθναρχία έστειλε μια αποστολή στο εξωτερικό με 215 000 υπογραφές.

Η ομάδα, υπό την ηγεσία του Μητροπολίτη Κυρηνείας, επισκέφθηκε την Αθήνα, το Λονδίνο (όπου η βρετανική κυβέρνηση αρνήθηκε επίσημη υποδοχή) και κατέληξε στη Νέα Υόρκη με σκοπό να προωθήσει το αίτημα στα Ηνωμένα Έθνη.

Η συνάντηση με τον Αϊνστάιν, που εργαζόταν στο Ινστιτούτο Προχωρημένων Μελετών του Πρίνστον, έγινε γύρω στις 3 Νοεμβρίου 1950.

Ο επιστήμονας παρέδωσε στον Κυπριανό ένα χέρι γραπτό, στο οποίο τόνιζε ότι κάθε λαός πρέπει να έχει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης, και ότι αυτό το δικαίωμα πρέπει να ισχύει και για την Κύπρο.

Η φράση "απ' τους κυριότερους σκοπούς των Ηνωμένων Εθνών" υπογράμμισε τη σημασία που έδινε στην παγκόσμια κοινότητα για την υποστήριξη τέτοιων αιτημάτων.

Το αυτόγραφο εμφανίστηκε σε μια δεξίωση των Ηνωμένων Εθνών, όπου ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, αρχηγός της ελληνικής αντιπροσώπευσης, το παρουσίασε σε επίσημους του ΟΗΕ. Παρά τη δημόσια προβολή, η μοίρα του εγγράφου αποδείχθηκε μυστήριο- δεν υπάρχει καταγεγραμμένη θέση του, και οι προσπάθειες εντοπισμού του μέχρι σήμερα έχουν αποτύχει.

Η ιστορία αυτή δείχνει πώς ακόμη και οι μεγαλύτεροι επιστήμονες μπορούν να γίνουν μέρος πολιτικών αγώνων, και πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι η διατήρηση τέτοιων ιστορικών τεκμηρίων.